Aile İçi İletişim Rehberi
Makul Çözüm Prof. Dr. Nevzat Tarhan’ın kaleminden, aile içi ilişkilerde yaşanabilecek sorunlara çözüm önerileri sunan bir başvuru kaynağı. Aile içinde sağlıklı ilişkiler kurabilmenin yolunu karşılıklı anlayış ve sevgi-saygı güven bağında gören yazar, kaliteli ilişkiler kurabilmenin ipuçlarını veriyor.
Bilinçli birlikteliğin ödülü genelde kendi içerisindedir. İlk ödül içimizde hissettiğimiz uyumdur. Aynı orkestrada olanlar; uyumlu olmanın aynı müzik ahenginde titreşmek olduğunu bilirler. Bir orkestrada hiçbir enstrüman diğerlerinden üstün değildir.Hepsi birbirini tamamlar.Her biri orijinaldir, benzersizdir. Bunun için hiç kimse diğerinden üstün değildir. Ama kendisini geliştirmiş kişi daha ilerdedir. Şunu bilmek gerekir; bilinçli evlilik özel yetenek gerektirmez özel çaba gerektirir. Öğrenmek isteyen herkes bir müzik aletini çalabilir, mutlu ve başarılı çalmak için uyumun güzelliğini tatmak gerekir.Yaşamın zenginliğini, her gün yeni bir güzelliğini tatmak için aynı müzik ahenginde titreşmeyi amaçlamak gerekir. Evrende titreşen ve sallanan müziksel bir enerji değil mi? Evrende ki ahenge uymak insanın çıkarına değil mi? Varoluşa uygun davranmak insanın yararına değil mi? Kuşlar, ağaçlar, dağlar, taşlar, böcekler, sinekler, çiçekler hepsi evrenle aynı müzik ahenginde titreşiyorlar ancak insanın küçük iradesi evrendeki düzene kafa tutuyor sonuçta da mutsuzluk olarak bedelini ödüyor.
İyi eş, iyi anne, baba olmak hayatımızda öncelikli bir yere sahip olmalı. İyi ev hanımı, iyi iş adamı olmak yeterli değildir. Sorunlarla karşılaştığımız zaman suçlamalarda bulunmak yerine ihtiyacımız olan bilgiyi edindikten sonra değiştirilebilir olanı düzeltmek eksiklerimizi tamamlamak ve kendimizi gerçekleştirmek bizim elimizdedir.
………………………
Yazar iletişimin bazı altın kurallarını şöyle sıralıyor:
1- Altın orta nokta kuralı: Tarafların beklentileri, fiziksel, ruhsal ve duygusal ihtiyaçları konuşulduğun da; her iki taraf birer adım atarak orta noktada buluşup uzlaşmaya çalışırlar.
2- İyi zan kuralı: Eşinizin sinirli, kızgın, öfkeli veya ilgisiz tavırlarında iyi zanlı yaklaşın. Eşinizi yanlış anlayabileceğinizi, sizi incitmek amacı ile yapmadığını öncelikle düşünün. Olumsuz senaryolara inanmak analitik düşünce yeteneğini bozduğu için kişiyi yanlış yargılara götürür .
3- Kendini gerçekleştiren ön kabul kuralı: Bir insan, diğer insanın kendisi hakkında kötü düşündüğüne inanırsa farkında olmadan beden dili ile bunu yansıtır. Karşı taraf olumsuzluğu hisseder ve savunma işine girer. Karşılıklı negatif etkileşim ve yersiz düşmanlık duyguları oluşur. Bunun çaresi diyalogu sabırla devam ettirmektir.
4- Saldırı hakkı tanımak: Bir insan her zaman neşeli, mutlu olması hoş olurdu ama bu mümkün değildir. Eşinizin sinirli olmasının nedeni sizinle hiç ilgili olmayabilir. Ona saldırı hakkı tanımak gibi güzel bir armağan verirseniz fırtınaya fırsat vermezsiniz.
5- Kendinizi kanıtlamanız gerekmez: Her anlaşmazlık genelde tarafların güç mücadelesine dönüşüyor. Kendi kimliğini, özgürlüğünü ispat etmek için fırsat olarak görülür. Bu düşünce tarzı karşılıklı duygusal enerjileri savunmaya harcamaya iter. Sürekli gerilim hali devam eder. Böyle durumlar çok az sevgi sağlar ve ilişkileri sağlamlaştırmaz. Kendine güvenen insan kendisini ispata ihtiyaç hissetmez. Başarıları kendini kanıtlamaya yeter.
6- Aykırı duygulara sahip olma hakkı tanımak: Duygular genelde ak ve kara şeklinde değildir, gri tonları daha fazladır.İnsan duygu yapısı çeşitli duyguların karışımından oluşur. Şuan sevgi hissetmediğimiz kişi ve olay tekrar sevmeyeceğimiz anlamına gelmez. Sevgi değişkendir, bırakalım karşımızdaki olaylarda farklı duygular gösterebilsin.
7- Avukat gibi değil hakim gibi olmalı: Bir şeyler ters gittiğinde hata nerede objektifliği ile hareket etmek. Benim “ Eşim haksız da olsam beni desteklemeli “ düşüncesini sorgulamak gerekir. Bazen kol kırılır yen içinde kalır ama bu hatayı onaylamak şeklinde olmamalıdır.
8- Ayda bir oturum yapmak: Evlilik anlaşmaya varma sanatıdır. Bunun için gündemli oturumların ihtiyaç sıklığına göre yapılması çok işe yarar.
9- Eşini değiştirmeye çalışmamak: Evlilik sorunlarından önemli bir kısmı kişi kendisi hakkında düşünmez, eşi hakkında düşünür.Onun ruhunu bile kontrol etmek ister. Başkalarının olmalarını istediği gibi olmadıklarına sinirlenmek yanlıştır. Çünkü; sen kendin bile olmak istediğin gibi olamıyorsun.
10- Aidiyet duygusu ve bağlılık testi: (tablo 1 ) :
0: hiç 1: Az 2: Orta 3: İyi 4: Çok iyi
1- Aileye güçlü bir şekilde bağlı olduğumu hissediyorum.
2- Aileye ait olduğum için memnunum.
3- Ailenin önemli bir parçasıyım.
4- Diğer aile üyeleri ile uyumum iyi.
5- Ailem tarafından engellenmediğimi, desteklendiğimi hissediyorum.
6- Ailemin geleceğini çok iyi görüyorum.
7- Hasta ve muhtaç olsam ailem yanımdadır.
8- Ailemdeki çok kişi benim için birçok zevklerinden vazgeçebilirler.
9- Beraber özel zaman geçirebiliyoruz.
10-Övgü takdir sözcüklerini aile içinde çok kullanırız.
11-Ailede kararları beraber alırız.
12-Kendimi ailede önemli hissederim.
13-Kendimi ailede değerli hissederim.
14-Düşüncelerim dinlenir, eksikliğim hemen fark edilir.
15-Benimle yakından ilgilenilir.
16-Bana saygı gösterildiği, varlığımın farkına varıldığı, hissini hep taşırım.
17-Bana güvenildiği hissini hep taşırım.
18-Sevgi ve şefkatin yoğun yaşandığı bir ortamdayım.
19-Kendimi evde mutlu hissediyorum.
…………………………………………………………………………..
Not: Eğer puanınız 20’nin altında ise avukatınızla konuşunuz.20 – 40 arası ise psikolojik yardım almalısınız.
11- Sosyal baskı ve yasaklara sağlıklı tepki: Bastırılmış duygu, duygusal yoksunluk psikolojik hasar oluşturur. Bastırılmış duygular yeni tecrübeler, kendini kanıtlamaya, sevilme, övülme arayışlara itebilir. Doygunluk ve haz için haklı ve mantıklı tepkiler verip veremediğinizi kontrol edin.
12- Boşanma tehdidine dikkat: Şok konuşmalar yapmak, evliliği test etmek tehlikeli yöntemlerdir. Güven ve sevgiyi arttırmaz. Egonuzu tatmin çabasından başka bir şey değildir. Kazananı olmayan bir uygulamadır.
13- Farklı düşünmeyi sağlamak: Sorun olduğunda verdiğimiz tepki karşımızdakini düşündürtüyorsa başardınız demektir. Sorunlu evlilikler de çocuğu kullanmak eğer düşünce kalıplarını değiştirirse faydalıdır.
14- Kontrol duygusunu hesaba katmak: Karşınızdaki kişiye kontrolü kaybediyor hissini uyandırırsanız ilişki zarar görür. Kazan – kazan ilişkisi için iki tarafta kontrol bende diyebilmelidir.
15- Fırtınalara fırsat verin: “Bu adam beni deli etti “ diyorsanız bırakın fırtına essin arkasından sağanak yağış gelsin sonradan çiçekler açacaktır.
16- İzle – bekle yöntemi: Sabırlı olmak diğer bütün erdemlerin geliştiği temel erdemdir. Sabır ve zaman duygusu birbiri ile ilişkilidir. Hayatın kalıcı zevkleri beklemeyi bilenlere verilir. Meditatif bir eylem olan sabır sadece katlanmak anlamına gelmez. İnsan kendisini bir zevkten mahrum bırakıyorsa mantıklı bir nedeni olmalıdır. Aktif sabır dediğimizde de kişi hareket halinde bekler. Ümidini kaybetmez sürekli fikir üretir. Kesinlikle sabır haklı ve mantıklı olmalıdır. Kişiliği ezdirmek, hakkını aramamak sabır değil pasifliktir. Girişimciliği yok eder. Aktif sabır ise sessiz ama soylu bir davranıştır. ”Senin yaptığını onaylamıyorum ama evliliğimiz için bu yaptıklarına katlanıyorum “ diyebilen insan karşı tarafın kendisini suçlu hissetmesine neden olur ve sonuca yaklaşır.
17- “ Ah Olsaydı “ sendromuna dikkat: Amerikalılar “ Eğer, umarım, gelecekte “ sözcüklerini çok kullanırlar. Bu kapitale dayalı sistemin daha çok şeye sahip olmayı teşvik için geliştirildiği sistemin sonuçlarıdır. Beklenti düzeyini yükseltir. Çok şeye sahip olduğu halde mutlu olamayan insanlar çoğalır. Sahip olduğu şeyin değerini bilen ama çoğu hedefleyen insan tehlikeden kurtulur. Yetinme duygusu yani kanaat tembelliğe itmemeli ama nankörlük gibi bir çirkin özellik evliliğe çok zarar verir. Daha iyiyi isterken sahip olduğu şeylerin farkına varmayan insana nankör denir. Doyumsuz eşler ciddi evlilik sorunlarına neden olurlar.
18- Şefkatin önemi: Sevgiden farklı bir duygudur. Batı dillerinde tam karşılığı olmayan karşılıksız sevgi olarak da söylenebilir. Annenin çocuğuna verdiği en önemli hediyedir. Ruhsal bir enerjidir ve verdiği kimseyi de vereni de iyi hissettirir, şefkat şefkati doğurur. Vicdana giden duygudur, iç sesi, içteki uyarı sistemini harekete geçirir. Bu duyguya sahip kişi bilerek kötülük yapmaz. Şefkatli kişilerin iyi eş olmaları daha kolaydır.Yumuşak ve sıcak kalpli insanları kim sevmez ki. Şefkatli insan aynı zamanda bağışlayıcıda olur affetmeyi başarır. Sevgide bağışlayıcılık daha azdır.
19- Olgun savunma mekanizmaları: Bunları bilmekte ve sorunlu kişilik tiplerini tanımakta yarar vardır.
Sublimasyon ( Yüceltme ): İç çatışma yaşayan kişi yüce değerlere sarılarak ego doyumunu sağlar.
Alturizm: İç çatışmadan fedakarlık yaparak çıkmayı başarmaktır.
Assetizm: İç çatışma durumunda zevke değer vermemeyi, zevki ertelemeyi başarmaktır.
Antisipasyon: Sezinleme ve önsezi özellikleri ile sorunu önceden çözümlemeyi başarmaktır.
Supresyon: İç çatışma yaşandığında sorunu çözüp bilinç altının derinliklerine gömmeyi başarmaktır.
Nevzat Tarhan’ın 6 ay süre ile STV ekranında MAKUL ÇÖZÜM programında ele aldığı konular ve onların sunuluş biçimi izleyiciden çok ilgi gördü. Oluşan bu talep sonrasında programlarda dile getirilen hususlar tekrar gözden geçirilerek Timaş yayınları tarafından kitaplaştırıldı. Kitabın içinde yer alan konu başlıkları aşağıdadı:
İçindekiler
Giriş
Bir Aşk Macerası
BİLİNÇLİ EVLİLİK
Başkalaşım Değil, Değişim
Orkestra Gibi Olmak
Özbilinç Oluşumu
Psikolojik Dinamiği Anlamak
Duygusal Olgunluk
İLETİŞİMDE BAZI ALTIN KURALLAR
Altın Orta Nokta Kuralı
İyi Zan Kuralı
Kendini Geliştiren Ön Kabul Kuralı
Saldırı Hakkı Tanımak
Kendinizi Kanıtlamanız Gerekmez
Aykırı Duygulara Sahip Olma Hakkı Tanımak
Avukat Değil, Hakim Gibi Olmak
Ayda Bir Oturum Yapmak
Eşini Değiştirmeye Çalışmamak
Aidiyet Duygusu ve Bağlılık Testi
Sosyal Baskı ve Yasaklara Sağlıklı Tepki
Boşanma Tehdidine Dikkat
Farklı Düşünmeyi Sağlamak
Kontrol Duygusunu Hesaba Katmak
Fırtınalara Fırsat Verin
İzle-Bekle Yöntemi
“Ah Olsaydı” Sendromuna Dikkat!
Şefkatin Önemi
Olgun Savunma Mekanizmalarını Bilmek
12 ÇEŞİT SORUNLU KİŞİLİK TİPİ
BİLİNÇLİ EBEVEYN OLMA KURALLARI
Birinci Bölüm
EBEVEYN ÇOCUK İLİŞKİLERİ
1. ÇOCUKLARDA ÖZGÜVEN
Özgüven Yetersizliğinde Ailenin Etkisi
Aşırı Özgüven
Özgüvende Genetik Etki
2. EBEVEYN ÇOCUK İLİŞKİSİNDE TUTARLILIK VE ADALET
Tutarlı Davranış
Ödül ve Cezada Tutarlılık
Kardeşler Arasında Adaletli Davranma
Çocukta Hak Duygusu Gelişmediyse Ne Yapmak Gerekir?
3. ÇOCUKLARDA SAYGI EĞİTİMİ
Saygı Eğitiminde Yapılan Hatalar
Saygılı Davranarak Hakkını Aramak
Hatayı Kabul Edebilmek
4. ÇOCUKLARA İYİLİK YAPMA ALIŞKANLIĞININ KAZANDIRILMASI
İyilik Yapan Mutlu Olur
İyilik Ne İçin Yapılmalı?
İyilik Yapmak Öğrenilir
Çocukları Kötülükten Nasıl Korumalıyız?
5. ÇALIŞAN ANNELER VE ÇOCUKLARI
Bebeklik Döneminde Anne Çocuk İlişkisi
Kaliteli Zaman Geçirmenin Önemi
Büyükannelerin Yanında Büyüyen Çocuklar
6. ANNE BABASI VEFAT EDEN ÇOCUKLAR
Anne Babanın Kaybı Çocuğa Nasıl Anlatılmalı?
Vefatın Ardından Yapılması Gerekenler
Çocuğun Rol Modelinin Kaybı
7. BOŞANMIŞ AİLELER VE ÇOCUKLARI
Boşanmanın Çocuk Üzerindeki Etkisi
Boşanma Çocuğa Nasıl Anlatılmalı?
Boşanmadan Sonra Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
8. ÜVEY ANNE ÇOCUK İLİŞKİSİ
Hakim Üvey Anne İmajı
Çocuğun Gözüyle Üvey Anne
Üvey Annelerin Dikkat Etmesi Gerekenler
Çocuk Üvey Anneye Tepki Gösterirse
Üvey Anne Çocuk İlişkisinde Babanın Rolü
Üvey Kardeş
9. KEKEMELİK SORUNU YAŞAYAN ÇOCUKLAR
Konuşma Nasıl Öğrenilir?
Konuşma Bozukluğunun Nedenleri
Konuşma Bozukluklarının Tedavisi
Anne Baba Bu Süreci Nasıl Etkiler?
Konuşma Geriliği
10. YARAMAZLIK YAPAN ÇOCUKLAR
Eğitim Hatalarından Kaynaklanan Yaramazlık
Yaramazlık Durumunda Ne Yapmak Gerekir?
Hiperaktivite
11. ÇOCUKLARDA TELEVİZYON İZLEME ALIŞKANLIĞI
Televizyonun Çocuklar Üzerindeki Etkisi
Ne Yapılmalı?
12. ÇOCUKLAR BİLGİSAYAR OYUNLARINDAN ETKİLENİR Mİ?
Bilgisayar Oyunları Çocukları Nasıl Etkiler?
Bilgisayar Karşısında Çok Fazla Zaman Geçiren Çocuklar
Aileler Ne Yapmalı?
13. ÇOCUKLARIN ÖDEVLERİNE NASIL YARDIMCI OLABİLİRİZ?
Kalıcı Öğrenmeyi Sağlayabilmek
Farklı Öğrenme Modelleri
Öğrenmede Ödül ve Ceza
Bazı Eğitim Hataları
Öğrenme Güçlüğü
14. KARDEŞLER ARASI ÇATIŞMALARDA AİLENİN TUTUMU
Küçük Kardeşi Kabullenememe
Kardeşler Arası Kıskançlık
Ağabey Kız Kardeş Çatışmaları
15. KARDEŞLER ARASI DAYANIŞMADA AİLENİN ROLÜ
Kardeşler Arası Rekabeti Kamçılayan Davranışlar
Kardeşler Arasında Dayanışma Bilinci Oluşturma
Vericilikte Sınır Olmalı mıdır?
16. ÇOCUKLARIN ARKADAŞLARIYLA İLİŞKİLERİ
Arkadaş Seçiminin Önemi
Arkadaşlar Arasında Kıskançlık ve Rekabet
Arkadaşının Sorunlarına Duyarlı Olmak
17. ERGENLİK ÇAĞI VE ŞİDDET EĞİLİMİNİN ARTIŞI
Ergenlik Çağının Özellikleri
Ergenlikte Şiddet Eğiliminin Artışı
Kavga Eden Çocuğa Nasıl Yardım Edebiliriz?
18. GENÇLERİ MADDE BAĞIMLILIĞINDAN KORUMAK
Bağımlılık Nedir?
Gençleri Kötü Alışkanlıklara Sürükleyen Nedenler ve Belirtileri
Ailelerin Yaklaşımı Nasıl Olmalı?
19. MESLEK SEÇİMİNDE AİLENİN ETKİSİ
Çocuk Hangi Alana Yatkın Olduğunu Nasıl Gösterir?
Çocuğun Başarısında Ailenin Rolü
Çocuğu Cesaretlendirme
20. EŞ SEÇİMİNDE ANNE BABANIN ETKİSİ
Anne Babanın Tavrı Nasıl Olmalı?
Aile Gencin Seçimini Onaylamıyorsa Ne Yapmalı?
Aile Genci Zorla Evlendirmek İsterse Ne Yapılmalı?
İkinci Bölüm
EŞLER ARASI İLİŞKİLER
1. EVLİLİKTE SEVGİNİN ÖNEMİ
Sevginin Gücü
Evlilikte Sevgi
Farklı Sevgi Dilleri
Sevmekten veya Sevilmekten Korkanlar
2. EVLİLİKTE EŞLERİN BİRBİRLERİNİ TANIMASININ ÖNEMİ
Evleneceğiniz Kişiyi Nasıl Tanıyabilirsiniz?
Tanımak Yeterli mi?
3. EŞLERİN SOSYAL VE KÜLTÜREL AÇIDAN DENKLİĞİ
Ailelerin Tavrı Nasıl Olmalı?
Eşler Birbirlerine Denk Değilse
4. KISKANÇLIK
Kıskançlık Türleri
Kıskançlık Neden Doğar?
Kıskançlık Evliliği Nasıl Etkiler?
Kıskanan Kişi Ne Yapmalı?
Kıskanılan Kişi Ne Yapmalı?
5. FEDAKARLIK
Önce Ben mi, Önce Biz mi?
Fedakarlık Nedir?
Fedakarlıkta Sınır Olmalı mıdır?
6. HIRS DUYGUSU VE İŞ - AİLE HAYATI DENGESİ
Hırs Nedir?
İş Hayatı-Aile Hayatı
Ne Yapmalı?
Yoğun Çalışan Kadınsa
7. EVLİLİK ARKADAŞ İLİŞKİLERİNE ENGEL MİDİR?
Eşiniz Arkadaşlarınızla Görüşmenizi İstemiyorsa
Eşiniz Arkadaş Grubunuza Katılmak İstemiyorsa
Evlilik ve Arkadaşlık İlişkilerinde Denge
8. KAYINVALİDELERİ İLE BİRLİKTE YAŞAYAN GELİNLER
Kayınvalide Açısından Durum
Gelin Açısından Durum
Ne Yapılmalı?
9. ALKOL BAĞIMLILIĞI VE AİLEYE ETKİSİ
Alkol Bağımlılığı
Alkol Kullanımının Sonuçları
Alkolizmin Tedavisi ve Tedavide Ailenin Rolü
10. EŞİ VEFAT EDEN KADINLAR
Matem Dönemi
Çevrenin Etkisi
Yeni Bir Dönem
BASKI: 2